Miasta świadome

MIASTA

dr inż. arch. ANNA ANETA TOMCZAK
Wiceprezes Towarzystwa Urbanistów Polskich
IAiU Politechnika Łódzka

Diagnoza stanu zagospodarowania polskich miast wskazuje wiele procesów, które obecnie wymagają pilnej interwencji na poziomie legislacyjnym, planistycznym i wdrożeniowym.

Początek XXI wieku był dla miast czasem trudnej transformacji ze względu na zmiany geopolityczne, środowiskowe oraz intensywny rozwój technologiczny. Ukształtowało to wyzwania rozwojowe miast, które obecnie wynikają głównie z konieczności adaptacji do zmian klimatu, zrównoważonej mobilności, cyrkularności oraz z ciągłej potrzeby podnoszenia jakości życia. W politykach miejskich pojawia się dążenie do budowania miast odpornych na niekorzystne zjawiska pogodowe oraz niwelujących skutki wysp ciepła w strefach śródmiejskich. Modne, ale i potrzebne są coraz częściej spotykane koncepcje tzw. miast gąbek, których celem jest zwiększenie retencji wodnej, przestrzenna ochrona korytarzy napowietrzających, renaturalizacja oraz budowanie systemów chłodzenia w postaci błękitno-zielonej infrastruktury. Miasta przestają być jedynie konsumentami zasobów, ale dążą również do budowania systemów zamkniętych w zakresie surowców i energii. Warto wymienić technologię urban mining, opartą na odzysku surowców z wyburzonych budynków na cele nowych inwestycji, czy technologię miejskich klastrów energetycznych w postaci rozproszonych, lokalnych elektrowni wodorowych i fotowoltaicznych. W procesach rewitalizacji priorytetami coraz częściej są niskoemisyjność oraz odzysk opuszczonych budynków, a nawet całych zespołów pofabrycznych i usługowych na cele użyteczne społecznie, w tym mieszkaniowe. Hasła takie jak hiperlokalność, inkluzyjność i dostępność mają na celu promować koncepcje przestrzenne zapewniające realizację podstawowych potrzeb człowieka w odległościach 15-minutowych dystansów pieszych.

Świadomość miast w procesach planowania i zarządzania jest coraz większa, trendy w politykach miejskich ulegają zmianie, a cele rozwojowe wydają się coraz bardziej szlachetne. Jednak współczesne miasta to również pola konfliktów różnych interesów, w szczególności pomiędzy podmiotami dążącymi do zysku i intensyfikacji wykorzystania gruntów a użytkownikami ceniącymi wartość życia miejskiego i wysoką jakość przestrzeni. „Sądami” rozstrzygającymi różnice poglądów i podejść są lokalne samorządy miejskie, posiadające decyzyjność i przyznane ustawowo władztwo planistyczne. To od ich konsekwencji w decyzjach oraz od ich wytrwałości w działaniach zależy, czy „dobrze zaprojektowane miasta zbudują dobrą przestrzeń”. Tymczasem ostatnie 25 lat planowania w Polsce pokazuje, że to właśnie brak ciągłości i konsekwencji w realizacji decyzji planistycznych wywołuje duże problemy i prowadzi do bezładu przestrzennego.

Diagnoza stanu zagospodarowania polskich miast wskazuje wiele procesów, które obecnie wymagają pilnej interwencji na poziomie legislacyjnym, planistycznym i wdrożeniowym. Głównym problemem jest suburbanizacja, która zawłaszcza krajobraz miast i generuje znaczne konsekwencje ekonomiczne. Bezwzględnie należy zatrzymać niekontrolowany rozwój przedmieść, skutkujący powstawaniem osiedli o niskiej jakości urbanistycznej, bez zrealizowanej systemowej infrastruktury technicznej i społecznej. Należy również szerzej rozumieć współczesny rozwój miast, już nie tylko jako przyrost nowych terenów budowlanych, ale również jako utrzymanie dobrej jakości istniejących zasobów…