ROK NIEPEWNOŚCI, TEST ODPORNOŚCI BRANŻY
ANNA OLEKSIEWICZ, Prezes Związku Ogólnopolskiego Projektantów i Inżynierów (ZOPI)
Rok 2024 upłynął pod znakiem rewizji programów inwestycyjnych, ponownej analizy priorytetów infrastrukturalnych oraz opóźnień decyzyjnych po zmianach instytucjonalnych i politycznych. Dla projektantów i inżynierów oznaczało to przestoje w rozpoczynaniu nowych zadań, mimo deklarowanej skali przyszłych inwestycji. Rynek funkcjonował w trybie „oczekiwania”, co zwiększało niepewność planowania biznesowego.
Dyskusję publiczną zdominowały przewidywania co do przyszłości Centralnego Portu Komunikacyjnego (ówczesna nazwa). Wiele firm miało już zawarte umowy dotyczące tego projektu i przez długi czas funkcjonowało w warunkach braku jednoznacznej odpowiedzi co do ich kontynuacji. Tymczasem udział w projektach CPK wymagał wcześniejszych, często znaczących inwestycji organizacyjnych i kompetencyjnych, podejmowanych z myślą o długofalowym zaangażowaniu w ten program.
Szczególne nadzieje branża projektowa i nadzorowa wiązała z uruchomieniem środków z Krajowego Planu Odbudowy. Choć w 2024 roku finansowanie to zostało formalnie odblokowane, w praktyce jego wpływ na rynek usług projektowych i nadzorowych okazał się ograniczony. Brak realnego uruchomienia procesów przygotowania inwestycji – w tym prac koncepcyjnych, projektowych – sprawił, że oczekiwana fala zleceń nie nastąpiła. Tym samym utrzymała się luka pomiędzy planowaniem a realizacją inwestycji, której wypełnienie jest kluczowe dla stabilnego rozwoju rynku. W konsekwencji obserwowaliśmy zastój w inwestycjach kolejowych, brak jednoznacznych decyzji dotyczących energetyki jądrowej oraz długotrwałe procesy audytowe i reorganizacyjne u głównych zamawiających publicznych – co stanowiło wyzwanie do zarządzających i skutecznie utrudniał długofalowe planowanie działalności i stabilne zarządzanie.
Niezależnie od wyjątkowo trudnej koniunktury branża projektowo-nadzorowa przez cały 2024 rok mierzyła się również z problemami o charakterze systemowym, obecnymi od lat. Kluczowym z nich pozostaje model wyboru wykonawcy usług intelektualnych oparty niemal wyłącznie na kryterium ceny. Mechanizm ten zaostrza konkurencję cenową i nie sprzyja jakości, innowacyjności ani długofalowej efektywności projektów infrastrukturalnych. Zmiana tej filozofii po stronie zamawiających publicznych pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań, które jako Związek konsekwentnie podejmujemy w dialogu z instytucjami publicznymi. Jednocześnie nadal obecne były skutki braku wystarczającej waloryzacji kontraktów zawartych przed wybuchem wojny w Ukrainie – wprowadzone mechanizmy waloryzacyjne, okazały się w wielu przypadkach niewystarczające i wdrażane zbyt późno. Część kontraktów zakończyła się bez realnej możliwości skorzystania z waloryzacji, co dodatkowo obciążyło firmy realizujące usługi projektowe i nadzorowe.
W 2025 r. potwierdzono jednak kontynuację kluczowych programów inwestycyjnych – zarówno infrastrukturalnych, jak i kubaturowych – co stanowi istotny sygnał stabilizujący dla rynku. Dla branży projektowej i nadzorowej oznacza to szansę na stopniowe odbudowanie portfeli zleceń, pod warunkiem rzeczywistego uruchomienia procesów przygotowawczych oraz zapewnienia ciągłości projektowej. Skala zapowiadanych inwestycji wymaga bowiem nie tylko finansowania robót budowlanych, ale przede wszystkim wzmocnienia zaplecza intelektualnego całego procesu inwestycyjnego.
W tym kontekście istotnym głosem środowiska jest inicjatywa „Piątka dla polskiego budownictwa”, wypracowana przez 5 organizacji branżowych (z udziałem ZOPI) jako odpowiedź na narastające bariery systemowe. Postulaty te powstały w wyniku doświadczeń firm działających na rynku projektowym, wykonawczym i nadzorowym, wskazując obszary wymagające pilnych zmian, aby zapewnić sprawną realizację planów inwestycyjnych państwa.
Do kluczowych postulatów „5 dla budownictwa” należą:
- uruchomienie funduszu kolejowego;
- wsparcie eksportu polskich firm;
- realna waloryzacja kontraktów, obejmująca również usługi projektowe i nadzorcze,
- usprawnienie i skrócenie procedur administracyjnych,
- odejście od dominacji kryterium najniższej ceny w usługach intelektualnych na rzecz jakości i kompetencji.
Z satysfakcją prezentujemy III Ranking Firm Projektowo-Inżynieryjnych i dziękujemy wszystkim zaangażowanym w jego przygotowanie. Firmy ujęte w zestawieniu udowodniły, że potrafią skutecznie funkcjonować nawet w warunkach wysokiej niepewności i ograniczonej przewidywalności rynku. Szczególne gratulacje kieruję do firm zrzeszonych w Związku Ogólnopolskiego Projektantów i Inżynierów – nie tylko za osiągnięte wyniki finansowe, ale także za gotowość do wspólnego działania na rzecz stabilizacji rynku, podnoszenia standardów oraz realnych zmian systemowych w sektorze projektowo-nadzorowym.
