NOWA RZECZYWISTOŚĆ FIRM RODZINNYCH
Polskie firmy rodzinne wchodzą w kolejny etap rozwoju, determinowany przez rosnącą złożoność otoczenia gospodarczego, presję konkurencyjną oraz przyspieszającą transformację technologiczną. Najnowsze badanie PwC wskazuje na ewolucję – zarówno w zakresie priorytetów strategicznych, jak i modelu funkcjonowania firm, które decydują się na przekazanie sterów młodszemu pokoleniu właścicieli.
Kluczowym kierunkiem zmian staje się budowanie odporności organizacyjnej, rozumianej jako zdolność do adaptacji, utrzymania stabilności oraz wykorzystania szans w warunkach wysokiej niepewności.
Transformacja technologiczna jako fundament strategii
Jednym z najbardziej jednoznacznych wniosków raportu jest niemal powszechne uznanie transformacji cyfrowej za główny priorytet. Aż 96 proc. firm rodzinnych wskazuje ją jako najważniejszy obszar działań w perspektywie najbliższych pięciu lat. Oznacza to wyraźne przesunięcie względem przeszłości, gdy większy nacisk kładziono na ekspansję rynkową czy rozwój nowych produktów.
Obecnie technologie, w tym automatyzacja oraz sztuczna inteligencja, przestają być jedynie narzędziem wspierającym operacje, a stają się integralnym elementem budowania przewagi konkurencyjnej. Firmy o wyższej dynamice wzrostu znacznie częściej dostrzegają potencjał tych rozwiązań, co wskazuje na rosnącą korelację między poziomem zaawansowania technologicznego a wynikami finansowymi.
Odporność biznesu w obliczu spowolnienia
Zmiana priorytetów jest bezpośrednio powiązana z pogorszeniem koniunktury. Odsetek firm deklarujących wzrost spadł z 88 proc. w 2023 r. do 54 proc. obecnie. Jednocześnie wzrosła liczba przedsiębiorstw notujących spadki sprzedaży, co potwierdza, że sektor funkcjonuje w warunkach podwyższonego ryzyka makroekonomicznego. W odpowiedzi na tę sytuację firmy rodzinne koncentrują się na stabilizacji i długoterminowym bezpieczeństwie działalności. Dominującą strategią staje się umiarkowany, kontrolowany rozwój, deklarowany przez większość badanych podmiotów. Jednocześnie utrzymuje się grupa przedsiębiorstw skłonnych do bardziej agresywnej ekspansji.
Pomimo trudnych warunków rynkowych firmy rodzinne zachowują istotne atuty. 59 proc. respondentów uważa, że mają przewagę nad przedsiębiorstwami nierodzinnymi w reagowaniu na zmiany i zakłócenia. Źródłem tej przewagi są przede wszystkim długoterminowa perspektywa, elastyczność operacyjna oraz głęboka znajomość rynku. Na szczególną uwagę zasługuje szybkość podejmowania decyzji – wskazywana przez 95 proc. badanych jako kluczowy element zwinności organizacyjnej. W warunkach dynamicznych zmian skrócenie procesów decyzyjnych staje się jednym z najważniejszych czynników umożliwiających skuteczną adaptację.
Od firmy rodzinnej do rodziny biznesowej
Jednym z najbardziej znaczących trendów zidentyfikowanych w raporcie jest przechodzenie od modelu pojedynczej firmy rodzinnej do koncepcji „rodziny biznesowej”. Oznacza to budowanie złożonych struktur właścicielskich obejmujących wiele podmiotów, często działających w różnych branżach lub na różnych rynkach. Taka transformacja pozwala na dywersyfikację ryzyka, efektywniejsze zarządzanie kapitałem oraz większą elastyczność strategiczną. Jednocześnie wymaga profesjonalizacji zarządzania, w tym wdrażania formalnych struktur ładu właścicielskiego oraz jasnego podziału ról między członkami rodziny i menedżerami zewnętrznymi.
Pomimo rosnącej dojrzałości organizacyjnej istotnym wyzwaniem pozostaje kwestia sukcesji. 31 proc. firm rodzinnych nie posiada klarownego planu przekazania władzy, a ponad połowa nie wypracowała podstawowych zasad ładu rodzinnego. W kontekście zmian pokoleniowych coś takiego stanowi istotne ryzyko dla ciągłości działalności.
Brak formalnych mechanizmów zarządzania relacjami między rodziną a biznesem może prowadzić do konfliktów, opóźnień decyzyjnych oraz ograniczenia potencjału rozwojowego. Dlatego coraz większego znaczenia nabiera tworzenie struktur takich jak rady rodzinne czy family office.
Kultura organizacyjna i wartości jako stabilizator
W raporcie podkreślono również rosnącą rolę wartości i kultury organizacyjnej. 81 proc. właścicieli deklaruje posiadanie jasno określonego zestawu wartości, a coraz więcej firm formalizuje je w postaci kodeksów postępowania. W warunkach niepewności wartości pełnią funkcję stabilizatora, wspierając spójność organizacyjną oraz procesy decyzyjne. Zaufanie, będące naturalnym efektem długoterminowych relacji i konsekwentnego działania, stanowi dodatkowy atut – aż 78 proc. firm uważa, że cieszy się wyższym poziomem zaufania niż przedsiębiorstwa nierodzinne.
Pomimo rosnącej świadomości potrzeby zmian wiele firm przyjmuje ostrożne podejście do transformacji. 43 proc. organizacji wprowadza jedynie stopniowe modyfikacje, pozostając przy sprawdzonych modelach zarządzania. Jednocześnie dane wskazują, że to przedsiębiorstwa bardziej otwarte na innowacje częściej osiągają wzrost. Głównymi barierami pozostają niepewność ekonomiczna oraz brak kompetencji w nowych obszarach, takich jak technologie czy zrównoważony rozwój. W konsekwencji inwestycje w rozwój talentów i kompetencji stają się jednym z głównych warunków dalszego rozwoju.
Podsumowanie
Analiza PwC pokazuje, że polskie firmy rodzinne znajdują się w punkcie zwrotnym. Z jednej strony mierzą się z rosnącą presją rynkową, spowolnieniem gospodarczym oraz niepewnością regulacyjną. Z drugiej – dysponują unikatowymi zasobami, które pozwalają im na skuteczną adaptację do zmieniających się warunków.
Przyszłość sektora będzie zależeć od zdolności do połączenia tradycyjnych wartości z nowoczesnym podejściem do zarządzania. Transformacja cyfrowa, profesjonalizacja struktur oraz świadome zarządzanie sukcesją staną się głównymi elementami budowania trwałej przewagi konkurencyjnej. W tym kontekście ewolucja w kierunku „rodzin biznesowych” jawi się nie jako trend, lecz jako konieczność strategiczna.
Opracowano na podstawie raportu PwC Polska:
„Od firm rodzinnych do rodzin biznesowych – nowa odporność w świecie zmian”, marzec 2026.
Archiwum: Adobe Stock
