NOWE MOSTY NAD SANEM
Rzeka San, będąca historycznie zarówno zasobem, jak i istotną barierą geograficzną, zyskała w ostatnim czasie trzy ważne przeprawy. Inwestycje zrealizowane w Sanoku, Stalowej Woli oraz na granicy Niewistki i Jabłonicy Ruskiej stanowią odpowiedź na wieloletnie wyzwania transportowe, uwalniając potencjał gospodarczy, turystyczny oraz przemysłowy podkarpackich samorządów.
Infrastruktura mostowa to jedno z istotnych kół zamachowych rozwoju regionalnego. Każdy z tych projektów, realizowany w odmiennej skali i w odmiennych warunkach terenowych, wyznacza nowe standardy regionalnego budownictwa inżynieryjnego.
Sanok: Strategiczna reorganizacja sieci miejskiej i stymulacja prawobrzeżnego potencjału
Otwarcie Mostu im. Królowej Zofii w Sanoku wraz z towarzyszącym mu rondem turbinowym wyznacza przełomowy etap w nowoczesnej historii komunikacyjnej miasta. Ta największa w historii Sanoka inwestycja drogowa rozwiązała strukturalne problemy z przepustowością układu ulicznego i trwale zredefiniowała lokalny schemat transportowy.
Centralnym punktem nowej organizacji ruchu stało się rondo turbinowe, zlokalizowane na skrzyżowaniu z drogą wojewódzką nr 886 (ulica Królowej Bony). Układ ten gwarantuje bezkolizyjny i płynny przejazd w kierunku Rzeszowa oraz śródmieścia. Geometria ronda turbinowego precyzyjnie kieruje pojazdy po wyznaczonych pasach, eliminując potrzebę kolizyjnej zmiany pasa bezpośrednio na skrzyżowaniu. W efekcie rozwiązanie to znacząco obniża wskaźniki kolizyjności i wymusza bezpieczną dynamikę jazdy.
Sama przeprawa, o długości przekraczającej 230 metrów, połączyła rejon ulic Rybickiego i Królowej Bony z przedłużeniem ulicy Sobieskiego. Nowy obiekt zastąpił wyeksploatowaną, tymczasową mostową konstrukcję wojskową, która przez dziesięciolecia narzucała surowe ograniczenia tonażowe oraz tamowała płynność przejazdu. Dzięki inwestycji ruch tranzytowy i miejski uległ odpowiedniemu rozdzieleniu, odciążając wąskie uliczki śródmieścia. Dodatkowo powiązano bezpośrednio dwa najważniejsze ośrodki kulturalne Sanoka: położone w centrum Muzeum Historyczne z Galerią Zdzisława Beksińskiego oraz zlokalizowane na prawym brzegu Muzeum Budownictwa Ludowego.
Z punktu widzenia rozwoju gospodarczego i przestrzennego zasadnicze znaczenie ma otwarcie dostępu do dotychczas odciętych prawobrzeżnych obszarów miasta. Nowy układ stworzył dogodne warunki dla inwestycji prywatnych oraz komunalnych, szczególnie w sektorze turystycznym i rekreacyjnym. Zintegrowana infrastruktura pieszo-rowerowa ułatwia codzienne dojazdy oraz podnosi atrakcyjność terenów wokół Sanu.
Miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego dla obszarów zalewowych i przybrzeżnych (w tym odcinka od Mostu Olchowskiego w stronę Białej Góry) wyznaczyły strefy zieleni otwartej i rekreacji z bezwzględnym zakazem zabudowy mieszkaniowej i przemysłowej. Taka kwalifikacja tworzy stabilne ramy dla komercyjnych projektów turystycznych. W perspektywie długofalowej prawobrzeżny ciąg komunikacyjny stwarza rezerwę pod bezpośrednie połączenie Osiedli Wójtostwo i Olchowce, co w przyszłości pozwoli na dalszą redukcję natężenia ruchu w centrum.
Nowa infrastruktura podniosła również poziom bezpieczeństwa mieszkańców osiedli przy ulicach Biała Góra i Gajowej, którzy dotychczas w okresach zagrożeń powodziowych byli odcinani od pozostałej części miasta. Dostępność komunikacyjną zyskała także prawobrzeżna część wsi Międzybrodzie z zabytkową cerkwią, bramy Parku Krajobrazowego Gór Słonnych oraz okoliczne bazy kempingowe i wypoczynkowe. Z perspektywy ratownictwa medycznego kluczowym aspektem pozostaje zagwarantowanie sprawnej i bezpośredniej łączności drogowej nowoczesnego lotniska sanitarnego – obsługującego cały region Bieszczad – ze szpitalem powiatowym.
Stalowa Wola: Megastruktura inżynieryjna w służbie przemysłu i logistyki
Realizacja nowej przeprawy w ciągu drogi wojewódzkiej nr 855 w Stalowej Woli stanowi najpotężniejsze przedsięwzięcie infrastrukturalne Podkarpackiego Zarządu Dróg Wojewódzkich w Rzeszowie na przestrzeni ostatnich 25 lat. Obiekt o łącznej długości około 1,76 km jest najdłuższym mostem w województwie podkarpackim i trzecim pod względem długości w Polsce.
Głównym celem gospodarczym inwestycji jest wyprowadzenie ciężkiego ruchu towarowego poza obszary gęsto zaludnione oraz radykalna poprawa przepustowości północnej części regionu. Nowy układ drogowo-mostowy harmonijnie współgra z ukończoną obwodnicą Stalowej Woli i Niska w ciągu drogi krajowej nr 77, z bezkolizyjnym przejazdem pod linią kolejową w ciągu ulic Okulickiego i Przemysłowej, a także z planowaną trasą ekspresową S74.
Przeprawa dostarcza istotnego impulsu dla rozwoju Stalowej Woli jako wiodącego ośrodka przemysłowego. Zapewnia ona bezpośrednie zaplecze logistyczne dla podmiotów działających w strefie ekonomicznej, w tym dla zakładów przemysłu zbrojeniowego oraz planowanych inwestycji w małe reaktory jądrowe (SMR). W połączeniu z budową drogi obsługującej Strategiczny Park Inwestycyjny obiekt ten znacząco podnosi atrakcyjność lokacyjną całego północnego Podkarpacia.
Finansowanie tak szeroko zakrojonego projektu wymagało złożonego montażu środków publicznych. Przygotowanie dokumentacji zrealizowano przy wsparciu programu „Mosty dla Regionów”, natomiast prace budowlane, o łącznej wartości niemal 400 mln zł, uzyskały dofinansowanie z Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg w wysokości 300 mln zł.
Wymagania środowiskowe i terenowe wymusiły zastosowanie unikatowych rozwiązań projektowych. Trasa przebiega przez polder zalewowy położony w obszarze Natura 2000 „Dolina Dolnego Sanu” oraz w granicach korytarza migracyjnego „Dolina Sanu” (KPd-2c). Aby uniknąć ingerencji w koryto rzeki oraz spełnić rygorystyczne normy hydrauliczne, zrezygnowano z podpór w głównym nurcie, a przyczółki zlokalizowano poza wałami przeciwpowodziowymi. Konieczność pokonania rzeki San, rzeki Bukowej, wałów oraz linii wysokiego napięcia w bliskim sąsiedztwie centrum miasta wymusiła podział całej struktury na cztery czytelne sekcje: estakadę północną, estakadę dojazdową, most główny oraz estakadę południową.
W przęśle nurtowym, o rozpiętości przekraczającej 150 metrów, zastosowano konstrukcję typu extradosed. System ten stanowi hybrydowe połączenie cech mostu podwieszanego wantowego oraz sprężonego kablobetonowego. Rozwiązanie to charakteryzuje się znacznie wyższą sztywnością pomostu, niższą wysokością pylonów oraz mniejszą podatnością want na zmęczenie pod obciążeniem zmiennym w porównaniu z klasycznymi ustrojami podwieszanymi, gwarantując optymalne parametry ekonomiczne i konstrukcyjne.
Budowa mostu stanowiła wyzwanie technologiczne i środowiskowe. Głównym elementem było zastosowanie przejezdnego szalunku MSS (ang. movable scaffolding system) w wariancie z prowadzeniem dźwigara „górą”. Technologia ta pozwoliła na etapowe, powtarzalne betonowanie kolejnych segmentów ustroju nośnego bez konieczności wznoszenia tradycyjnych rusztowań na całej długości obiektu, co znacząco ograniczyło potrzebę ustawiania konstrukcji tymczasowych w korycie i na terenach zalewowych.
W celu utrzymania wysokiej cykliczności prac przęsło nurtowe podzielono za pomocą siedmiu podpór tymczasowych wzniesionych z jednostek pływających. Realizację prac dodatkowo skomplikowały skrajne warunki hydrologiczne – przedłużająca się susza i niski poziom wody w Sanie utrudniały manewrowanie sprzętem pływającym, co wymusiło betonowanie z barek oraz wykorzystanie specjalnych rurociągów na wózkach wydłużających zasięg podawania mieszanki betonowej. Przejście ruchomego szalunku MSS przez strefę pylonów, bosaży i zakotwień want wymagało precyzyjnej kontroli geometrii, ugięć oraz sił wewnętrznych, stanowiąc jeden z najbardziej zaawansowanych technologicznie procesów inżynieryjnych w historii polskiego budownictwa mostowego.
Niewistka–Jabłonica Ruska: Likwidacja wykluczenia i impuls dla lokalnej gospodarki
Inwestycja polegająca na budowie mostu na rzece San łączącego miejscowości Niewistka i Jabłonica Ruska w ciągu drogi powiatowej stanowi niezwykle ważne przedsięwzięcie o charakterze społeczno-gospodarczym, zrealizowane przez Powiat Brzozowski. Przez dziesięciolecia brak stałego połączenia obu brzegów rzeki stanowił barierę dla rozwoju lokalnej struktury osadniczej i biznesowej.
Przed realizacją inwestycji komunikacja pomiędzy miejscowościami opierała się na sezonowej przeprawie promowej. Jej funkcjonowanie było w pełni uzależnione od pory dnia, warunków atmosferycznych oraz wahań stanu wody w Sanie. W okresach wyłączenia promu z eksploatacji mieszkańcy oraz przedsiębiorcy byli zmuszeni do korzystania ze skomplikowanych objazdów, które wydłużały trasę przejazdu nawet o około 40 kilometrów.
Nowo wybudowany obiekt inżynieryjny zapewnił całodobową, niezależną od czynników hydrologicznych ciągłość ruchu drogowego. Z punktu widzenia społecznego inwestycja znacząco skróciła czas dojazdu do placówek edukacyjnych, urzędów oraz obiektów ochrony zdrowia, a także podniosła operacyjność służb ratowniczych.
Obok funkcji czysto społecznych przeprawa odgrywa krytyczną rolę w obsłudze lokalnego przemysłu. Tereny przyległe do Sanu w tej części powiatu brzozowskiego charakteryzują się wysokim stopniem koncentracji podmiotów z branży gospodarki leśnej, przetwórstwa drewna oraz wydobycia i transportu kruszyw. Całoroczny most umożliwia optymalizację łańcuchów dostaw, skrócenie tras przejazdu pojazdów ciężarowych o wysokim tonażu oraz bardziej racjonalny rozkład obciążeń na lokalną sieć drogową.
Sfinalizowanie przedsięwzięcia wymagało zabezpieczenia kompleksowego budżetu. Całkowity koszt zamknięcia inwestycji wyniósł 49 941 000 zł brutto. Kwota objęła pełny zakres prac, w tym roboty budowlano-montażowe, nadzór inwestorski, przygotowanie wielowariantowej dokumentacji projektowo-środowiskowej oraz koszty wykupu gruntów pod nowy układ dojazdowy.
Oprac. Szymon Kurek
Archiwum: Promost Consulting, Archiwum: Starostwo Powiatowe w Brzozowie,
Archiwum: Urząd Miasta Sanoka, Archiwum: Tomasz Mościcki
