WIELKIE PROJEKTY, TRWAŁE KOMPETENCJE
Przed Polską fala inwestycji infrastrukturalnych, energetycznych i obronnych. To ogromna szansa na realizację najważniejszych projektów oraz trwałe wzmocnienie krajowego rynku wykonawczego. Długofalowa wartość tych inwestycji będzie jednak zależała od zasad, na jakich polskie przedsiębiorstwa będą mogły w nich uczestniczyć.
Toprzekonanie stoi u podstaw działalności Komitetu „Wektor: Polska.Budownictwo z polskim kapitałem” przy Polskim Związku Pracodawców Budownictwa i wyznacza kierunek jego obecności podczas III Kongresu Budownictwa Polskiego. Komitet działa na rzecz kształtowania warunków, które pozwolą przedsiębiorstwom rozwijającym zdolności wykonawcze w Polsce szerzej uczestniczyć w strategicznych inwestycjach publicznych.
Potencjał budowany z projektu na projekt
Z każdym kolejnym kontraktem firma budowlana zdobywa doświadczenie pozwalające stopniowo zwiększać skalę jej działalności. Wypracowany kapitał umożliwia inwestowanie w kadry, technologie i zaplecze potrzebne w przypadku bardziej wymagających realizacji. Wiele polskich przedsiębiorstw przeszło tę drogę, opierając rozwój przede wszystkim na własnym dorobku i zasobach tworzonych na krajowym rynku. Dzięki temu powstały podmioty trwale związane z polską gospodarką, które tutaj podejmują decyzje i reinwestują wypracowany kapitał.
Aby ten proces mógł trwać, polskie firmy potrzebują dostępu do zamówień pozwalających im występować jako samodzielni wykonawcy i przejmować odpowiedzialność za coraz bardziej złożone projekty. Bez możliwości pełnienia takiej funkcji trudno zdobyć doświadczenie niezbędne do prowadzenia strategicznych przedsięwzięć, dlatego przy ich planowaniu warto uwzględniać bieżące potrzeby zamawiającego oraz to, jakiego rynku wykonawczego Polska będzie potrzebowała do realizacji kolejnych programów.
Więcej niż wykonane zadanie
Z perspektywy pojedynczego zamówienia najważniejsze są termin, budżet oraz jakość wykonania. Oddziaływanie inwestycji na gospodarkę może jednak trwać znacznie dłużej niż sama realizacja – sposób jej przygotowania wpływa na to, czy poniesione nakłady staną się impulsem do dalszego rozwoju, czy ich gospodarczy efekt ograniczy się do wykonania konkretnego obiektu. Z tego względu projekt warto oceniać również przez pryzmat jego wpływu na rynek po zakończeniu prac.
Takie spojrzenie nadaje pojęciu local content szerszy sens. Nie chodzi wyłącznie o wartość prac, dostaw i usług realizowanych w Polsce, lecz także o trwałe skutki udziału krajowych firm w całym cyklu inwestycji.
O rzeczywistym znaczeniu takiego podejścia świadczy to, czy w polskiej gospodarce pozostają wiedza, relacje biznesowe i kapitał służący dalszemu rozwojowi. Punkt ciężkości przesuwa się więc z mierzenia udziału poszczególnych podmiotów na ocenę powierzonych im ról.
Warunki udziału i finansowanie decydujące o dostępie do rynku
Od sposobu określenia warunków udziału zależy, które firmy będą mogły ubiegać się o zamówienie. Samo doświadczenie i przygotowanie organizacyjne nie wystarczą, jeżeli łączne wymagania dotyczące referencji, obrotu i zasobów tworzą obciążenia nieadekwatne do zakresu zamówienia i nadmiernie ograniczają liczbę potencjalnych wykonawców, dlatego ich ustalenie powinno być poprzedzone rozpoznaniem rynku, a w razie potrzeby konsultacjami z jego uczestnikami. Takie rozpoznanie pozwala ocenić zasadność poszczególnych wymogów oraz ich łączny wpływ na konkurencję.
Obok warunków udziału największe znaczenie mają zasady finansowania kontraktu. W budownictwie wykonawca pokrywa znaczną część kosztów przed otrzymaniem wynagrodzenia, a kilka równoległych zadań może szybko ograniczyć jego zdolność do pozyskiwania finansowania oraz zabezpieczeń wymaganych przy kolejnych kontraktach. Harmonogram płatności, regularne rozliczenia, racjonalny zakres zabezpieczeń należytego wykonania oraz przewidywalne zasady waloryzacji nie są więc jedynie technicznymi postanowieniami umowy. W praktyce współdecydują o tym, czy wykonawca będzie w stanie złożyć ofertę, zachować płynność i sprawnie zrealizować dane zadanie.
Dostęp do finansowania zależy również od sposobu podziału ryzyk kontraktowych. Obciążenie wykonawcy skutkami zdarzeń, na które nie ma wpływu, nie powoduje, że ryzyko znika – podnosi natomiast koszt oferty, utrudnia dostęp do kapitału i staje się realną barierą udziału w postępowaniu. Rozsądny podział odpowiedzialności, uwzględniający rzeczywistą możliwość oddziaływania uczestników na dane zdarzenie, zwiększa przewidywalność kontraktu i leży w interesie zarówno wykonawcy, jak i zamawiającego.
Silny rynek wykonawczy w interesie inwestorów
Rzeczywista konkurencja o strategiczne zamówienia służy całemu sektorowi. Dla inwestorów oznacza szersze grono wiarygodnych partnerów, odporniejsze łańcuchy dostaw i mniejszą zależność od pojedynczych podmiotów. Ma to szczególne znaczenie, gdy wiele programów inwestycyjnych jest prowadzonych równocześnie i konkuruje o te same zasoby kadrowe, technologiczne oraz finansowe.
Jednocześnie konkurencyjny rynek powinien opierać się na wzmacnianiu krajowego zaplecza oraz współpracy z zagranicznymi przedsiębiorstwami i dostawcami, zwłaszcza w projektach wymagających doświadczenia lub technologii dotychczas niedostępnych w Polsce. Może ona obejmować wspólne ubieganie się o zamówienie w ramach konsorcjum lub współdziałanie z wyspecjalizowanymi partnerami technologicznymi. Model tej współpracy powinien odpowiadać charakterowi inwestycji, pozwalać efektywnie wykorzystywać potencjał partnerów, sprzyjać transferowi wiedzy i rozwojowi kompetencji polskich firm oraz trwale poszerzać ich możliwości wykonawcze.
Rekomendacje oparte na praktyce
Powyższe doświadczenia firm członkowskich stanowią punkt wyjścia działalności Komitetu „Wektor: Polska”, pozwalają bowiem analizować, jak sposób przygotowania i realizacji inwestycji wpływa na możliwości udziału polskich przedsiębiorstw w strategicznych projektach oraz, formułować na tej podstawie rekomendacje dla uczestników rynku.
Zasada proporcjonalności stanowi główną oś zainteresowania Komitetu, ponieważ odnosi się do wszystkich etapów przygotowania zamówienia – od zdefiniowania potrzeb, przez warunki udziału i finansowanie, po podział odpowiedzialności. Jej praktyczne zastosowanie może przyczynić się do ograniczania barier udziału w największych zamówieniach, racjonalnego kształtowania wymagań oraz tworzenia warunków sprzyjających rozwojowi polskich przedsiębiorstw.
Kongres jako przestrzeń wspólnej debaty
Zagadnienia te znajdą rozwinięcie podczas III Kongresu Budownictwa Polskiego. Jednym z ważnych punktów jego programu będzie organizowany przez Komitet „Wektor: Polska” okrągły stół pod hasłem „Polskie firmy w strategicznych inwestycjach publicznych”. Udział w nim wezmą przedstawiciele administracji, zamawiających, wykonawców, instytucji finansowych i środowiska eksperckiego, aby wspólnie zastanowić się, jak wykorzystać zamówienia publiczne do budowy trwałego potencjału polskich przedsiębiorstw.
Dyskusja ma koncentrować się na rozwiązaniach, które pozwolą przełożyć idee local content i zasady proporcjonalności na praktykę przygotowania i realizacji kolejnych inwestycji. Kongres może w ten sposób otworzyć kolejny etap wspólnej pracy na rzecz wzmacniania konkurencyjności krajowego sektora wykonawczego.
Archiwum: Adobe Stock
