Projektowanie oparte na faktach

MIASTA

DOROTA BĄBIAK-KOWALSKA
Dyrektor Zarządzająca, Unia Metropolii Polskich im. Pawła Adamowicza

Transport, ochrona środowiska, rewitalizacja zdegradowanych przestrzeni czy rozwój usług społecznych – tych obszarów zazwyczaj dotyczą najważniejsze decyzje inwestycyjne w miastach. Coraz częściej podejmowane są we współpracy z mniejszymi, sąsiednimi samorządami (np. rozwój infrastruktury rowerowej). Dzisiaj bowiem życie mieszkańca niekoniecznie zamyka się w granicach jednej gminy. Samorządy dostrzegają te trendy i dostosowują do nich swoje plany inwestycyjne. Codzienna aktywność mieszkańców obszarów metropolitalnych jest bardzo rozproszona. Miejsce zamieszkania, zatrudnienia oraz realizacji codziennych potrzeb znajduje się w różnych miejscowościach. W ten naturalny sposób tworzą się miejskie obszary funkcjonalne (MOF-y), które łączą miasta i otaczające je gminy w jeden wspólny organizm. Ich zdefiniowanie pozwala lepiej zrozumieć samorządową rzeczywistość i dostosować do niej decyzje inwestycyjne.

Miasta tworzące Unię Metropolii Polskich również są częścią MOF-ów. Nasze analizy pokazują, że decyzje podejmowane z myślą o zaspokojeniu potrzeb mieszkańców metropolii związanych z mobilnością, klimatem, planowaniem przestrzennym czy edukacją przekładają się na rozwój architektury i budownictwa. Samorządy chętnie łączą siły, ale potrzebne są trwałe rozwiązania legislacyjne, które nadadzą MOF-om formalny status, kompetencje i stabilne źródła finansowania. Wtedy możliwe będzie pełne wykorzystanie potencjału tych obszarów – jako motorów rozwoju społecznego, gospodarczego i przestrzennego Polski.

Równie istotne jak dostrzeżenie potencjału obszarów metropolitalnych jako przestrzeni, które nadal będą przyciągać nowych mieszkańców, jest uwzględnienie zachodzących procesów demograficznych i postępującego starzenia się społeczeństwa. Dane są nieubłagane. Polska kurczy się i starzeje szybciej, niż zakładano. Symulacje demograficzne Głównego Urzędu Statystycznego zakładają spadek liczby mieszkańców kraju nawet o 6 mln – do 31,5 mln w 2050 r. Inwestycje w miastach służą mieszkańcom przez dekady, warto więc tutaj uwzględnić fakt, że realizowane projekty muszą pozwalać na adaptację w zależności od pojawiających się potrzeb. W 2050 r. co trzeci mieszkaniec Polski znajdzie się w wieku emerytalnym. W tej grupie najszybciej przybywać będzie seniorów po 80. roku życia – w miastach UMP do 2050 r. będzie ich o 35 proc., a w Polsce o 85 proc. więcej w porównaniu z 2023 r. Zatem kluczowa może być realizacja strategii tzw. miasta 15-minutowego, dostępnego dla osób z niepełnosprawnością ruchową i oferującego usługi blisko domu (np. opieki zdrowotnej).

Władze lokalne muszą pamiętać, że każda zmiana w przestrzeni miasta ma konsekwencje dla jej funkcjonowania. Dlatego z urbanistami z miast UMP przyglądamy się, jak realizowane inwestycje oddziałują na okolicę, w której powstają. Dostarcza to samorządom wiedzy na temat tego, czy ich inwestycje przyniosły zakładane efekty i na czym polega faktyczna zmiana, którą wprowadzono. Dzięki projektowaniu opartemu na faktach staramy się wskazywać, na jakie elementy należy zwracać uwagę przy planowaniu różnorodnych inwestycji. Remont skweru to nie tylko zmiana wizualna i funkcjonalna, ale też zmiana społeczna i należy pamiętać o tym, dla kogo tworzy się daną przestrzeń i w jakim celu. Analiza danej przestrzeni stwarza szansę na wprowadzenie trwałych zmian. Pomoże to uniknąć zastosowania elementów, których nikt nie potrzebuje, oraz sprzyja prowadzeniu konstruktywnej dyskusji z mieszkańcami, opartej na konkretnych danych.