BETON PREFABRYKOWANY W ARCHITEKTURZE MIESZKANIOWEJ
Inwestorzy oczekują dziś budynków o indywidualnym charakterze, a architekci poszukują środków wyrazu, które wyróżnią ich projekt na tle otaczającej zabudowy. W takim kształtowaniu bryły, kolorystyki i detalu. niejako wbrew stereotypowi, doskonale sprawdza się prefabrykacja betonowa.
Nowoczesna architektura mieszkaniowa chce przyciągać spojrzenia. Efekt ten osiąga się poprzez odpowiednie kształtowanie bryły, detalu, kolorystyki oraz dobór materiałów elewacyjnych. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje beton architektoniczny. Niegdyś kojarzył się głównie z konstrukcją, obecnie należy do pełnoprawnych środków kreacji.
Rozwój technologii prefabrykacji betonowej sprawił, że możliwości wykorzystania betonu architektonicznego znacznie się zwiększyły. Prefabrykacja pozwala bowiem uzyskać wysoką jakość powierzchni, powtarzalność elementów, precyzję wykonania oraz niemal nieograniczone możliwości kształtowania formy, faktury i kolorystyki. Dzięki produkcji prowadzonej w kontrolowanych warunkach zakładowych możliwe jest osiągnięcie parametrów estetycznych trudnych do uzyskania przy wykonywaniu elementów bezpośrednio na budowie.
Nic więc dziwnego, że prefabrykowane elementy z betonu architektonicznego coraz częściej stają się jednym z najważniejszych narzędzi wykorzystywanych przez architektów do budowania tożsamości współczesnych budynków.
Kolor jako wyróżnik – Żelazna 54
Najbardziej rozpowszechnioną formą wykorzystania betonu architektonicznego pozostają szare powierzchnie ogładkiej fakturze, odwzorowującej strukturę sklejki szalunkowej. Obserwujemy jednak, jak architekci odchodząod tego typowego sposobu postrzegania betonu, sięgającpo niestandardowe rozwiązania kolorystyczne i fakturowe.
Doskonałym przykładem takiego podejścia jest realizowany obecnie budynek Żelazna 54, zaprojektowany przez pracownię SAAW Architekci. Projekt zakładał zastosowanie prefabrykowanych elementów z betonu architektonicznego kategorii BA3 z dodatkiem brązowego pigmentu.
Osiągnięcie zamierzonego efektu wymagało przeprowadzenia licznych prób technologicznych, w trakcie których analizowano wpływ zastosowanych materiałów na końcową kolorystykę prefabrykatów. Po wyborze producenta rozpoczęto realizację inwestycji. Charakterystyczne czerwonobrązowe prefabrykaty dolnych partii elewacji zostały uzupełnione prefabrykowanymi balkonami wykonanymi w tej samej technologii.
Dzięki wykorzystaniu prefabrykacji możliwe było zachowanie jednolitej kolorystyki wszystkich elementów elewacyjnych, co przy realizacji wykonywanej wyłącznie metodą monolityczną byłoby znacznie trudniejsze do osiągnięcia. Budynek stanowi wobec tego interesujący przykład wykorzystania barwionego betonu architektonicznego jako głównego środka budowania tożsamości architektonicznej.
Beton architektoniczny i gospodarka o obiegu zamkniętym – Towarowa 22
Odmienne podejście przyjęło biuro JEMS Architekci podczas projektowania budynku Towarowa 22. W tym przypadku postawiono na biały beton architektoniczny, który stał się jednym z głównych elementów kształtujących estetykę obiektu. Zastosowane prefabrykowane elementy balkonowe zostały dodatkowo poddane polerowaniu, co pozwoliło częściowo odsłonić kruszywo i nadać powierzchni bardziej szlachetny charakter.
Projekt realizowany jest na terenie wcześniej zabudowanym, dlatego od początku zakładano możliwie szerokie wykorzystanie materiałów pochodzących z rozbiórki istniejących obiektów. Znaczna część gruzu betonowego i ceglanego została przeznaczona do ponownego wykorzystania w nowej inwestycji. W trakcie selekcji materiałów odkryto jednak niezwykle interesujący fakt: budynki wzniesione bezpośrednio po II wojnie światowej zawierały beton wykonany z wykorzystaniem kruszywa ceglanego pochodzącego z recyklingu. Oznaczało to, że do nowego budynku trafiało nie tylko kruszywo z odzysku, ale również materiał zawierający wcześniej wykorzystane kruszywo recyklingowe.
Autorzy projektu określili ten proces mianem „zgruzowstania zgruzowstania”, trafnie podkreślając ideę wielokrotnego obiegu materiałów budowlanych. Towarowa 22 stanowi tym samym przykład połączenia prefabrykacji betonowej, architektury wysokiej jakości oraz zasad gospodarki cyrkularnej.
Prefabrykowany detal architektoniczny – Solna 6 i Perfumiarnia
Prefabrykacja betonowa doskonale sprawdza się również w kształtowaniu detalu architektonicznego. Potwierdzają to kolejne realizacje pracowni JEMS Architekci w Poznaniu.
W budynku przy ul. Solnej 6, obok wykonywanych na miejscu budowy betonowych portali wejściowych, zastosowano prefabrykowane elementy elewacyjne z betonu architektonicznego o piaskowanej powierzchni, a prefabrykowane opaski okienne stały się jednym z najważniejszych elementów kompozycyjnych budynku. Dzięki produkcji w warunkach zakładowych możliwe było uzyskanie bardzo wysokiej jakości powierzchni oraz idealnej powtarzalności wszystkich elementów.
Podobne rozwiązanie spotkaliśmy również w budynku Perfumiarnia przy ul. Śniadeckich. Prefabrykowane balkony z betonu architektonicznego zostały uzupełnione prefabrykowanymi opaskami tworzącymi spójną kompozycję elewacji. W obu realizacjach omawiana technologia pozwoliła nie tylko na uzyskanie wysokiej jakości wykonania, ale również na znaczące ograniczenie czasu realizacji i liczby prac wykonywanych bezpośrednio na budowie.
Szczególnego znaczenia nabiera fakt, że osiedle znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie budynku Betonhaus z 1911 r., jednego z najciekawszych przykładów wczesnego wykorzystania żelbetu w budownictwie mieszkaniowym na ziemiach polskich. Po przeprowadzonej renowacji obiekt ten nadal zachwyca trwałością i estetyką betonowych powierzchni, stanowiąc dowód długowieczności odpowiednio zaprojektowanych konstrukcji betonowych.
Ciepły beton architektoniczny – Baltic Park Loft
Całkowicie odmienne podejście do wykorzystania betonu architektonicznego zaprezentowano w projekcie Baltic Park Loft w Świnoujściu, autorstwa pracowni Zdrojowa Invest. W tym przypadku beton architektoniczny stał się jednym z głównych materiałów kształtujących charakter elewacji. Zastosowano go zarówno w prefabrykowanych balkonach, jak i kolumnach stanowiących istotny element kompozycji architektonicznej budynku.
Projektanci dążyli tu do uzyskania betonu o ciepłej, jasnej kolorystyce, odbiegającej od stereotypu szarego betonu. Z tą myślą użyli mieszanki betonowej opartej na cemencie hutniczym, zawierającym dużą ilość granulowanego żużla wielkopiecowego. Dzięki niej uzyskano charakterystyczny, cieplejszy odcień prefabrykatów.
Dodatkowym zabiegiem estetycznym było zeszlifowanie powierzchni słupów w celu częściowego odsłonięcia kruszywa. Powstała w ten sposób faktura wzbogaciła elewację o efekt głębi oraz subtelnej gry światła i cienia. Wysoka jakość architektoniczna oraz umiejętne wykorzystanie prefabrykowanego betonu architektonicznego zostały docenione przez środowisko branżowe. Budynek Baltic Park Loft otrzymał wyróżnienie w konkursie „Polski Cement w Architekturze” w 2025 r.
Na usługach architektury ambitnej
Przedstawione realizacje pokazują, że prefabrykacja betonowa przestała być wyłącznie technologią służącą do produkcji elementów konstrukcyjnych. Współcześnie stała się jednym z najważniejszych narzędzi kreowania architektury. Możliwość precyzyjnego kształtowania formy, faktury i kolorystyki sprawia, że prefabrykowane elementy z betonu architektonicznego pozwalają architektom realizować coraz bardziej ambitne wizje estetyczne.
Jednocześnie prefabrykacja zapewnia wysoką jakość wykonania, powtarzalność produkcji, skrócenie czasu realizacji inwestycji oraz ograniczenie ryzyka błędów wykonawczych. Dzięki tym zaletom staje się ona naturalnym partnerem współczesnej architektury poszukującej indywidualności, trwałości i wysokiej jakości materiałowej.
Analizując najnowsze realizacje, można odnieść wrażenie, że przyszłość betonu architektonicznego będzie w coraz większym stopniu związana właśnie z prefabrykacją. To ona pozwala połączyć wymagania estetyczne, technologiczne i środowiskowe, stając się jednym z filarów nowoczesnego budownictwa mieszkaniowego.
Archiwum: Krzysztof Kuniczuk
