Karta Warszawska podpisana
12 czerwca, podczas Walnego Zjazdu Delegatów w siedzibie Stowarzyszenia Architektów Polskich (SARP), odbyło się uroczyste podpisanie Karty Warszawskiej w jej ostatecznym brzmieniu.
Ten kluczowy dokument jest efektem intensywnych prac oraz dyskusji podjętych w trakcie Kongresu Architektury Polskiej. Podpisy pod nim złożyli reprezentanci trzech instytucji współodpowiedzialnych za to wydarzenie: Piotr Fokczyński – prezes Krajowej Rady Izby Architektów Rzeczypospolitej Polskiej, Marek Chrobak – prezes zarządu głównego SARP, a także Bolesław Stelmach – dyrektor Narodowego Instytutu Architektury i Urbanistyki.
Założenia
- Koniec z „patodeweloperką” i chaosu na osiedlach
Karta wskazuje, że chaos przestrzenny to wynik systemowej próżni i braku narzędzi urbanistycznych. Architekci apelują, by mieszkalnictwo przestać postrzegać wyłącznie przez pryzmat rynku nieruchomości. Postulują wprowadzenie ustawowego wymogu zapewnienia infrastruktury społecznej (szkół, zieleni, usług) przy nowych osiedlach oraz wdrożenie krajowego programu rewitalizacji pustostanów. Domagają się także ograniczenia patologii anonimowego najmu krótkoterminowego, który niszczy lokalne wspólnoty.
- Projektowanie oparte na wiedzy i ekologii
Współczesna architektura musi reagować na kryzys klimatyczny. Karta postuluje ocenianie budynków w całym cyklu ich życia (od wyboru ekologicznych materiałów po recykling surowców), a nie tylko w momencie oddania do użytku. Projektowanie obiektów ma wynikać z badań naukowych nad wpływem przestrzeni na zdrowie psychiczne i fizyczne człowieka.
- Elastyczna ochrona zabytków i dóbr kultury współczesnej
Ochrona dziedzictwa wymaga reformy prawa i urealnienia przepisów. Obiekty historyczne nie mogą być zakładnikami norm pisanych dla nowoczesnych budynków, a ich modernizacja powinna być przewidywalnym procesem biznesowym. Pilnym krokiem jest też uregulowanie statusu i ochrona dóbr kultury współczesnej (zwłaszcza architektury powojennej), by zapobiec ich bezpowrotnej utracie.
- Edukacja przestrzenna i nowa rola architekta
Autorzy proponują wprowadzenie do szkół lekcji o krajobrazie, urbanistyce i estetyce, aby uczyć młodzież „czytania” przestrzeni na równi z ekologią. Zmienić musi się też rola architekta – z technokraty w mediatora i lidera dialogu społecznego, który potrafi słuchać różnorodnych grup i posługuje się zrozumiałym językiem.
- Makiety zamiast żargonu
Realna partycypacja, aby obywatele czuli odpowiedzialnośćza otoczenie. Standardem prawnym muszą stać się dwuetapowe konsultacje społeczne na wczesnym etapie inwestycji. W dialogu należy porzucić hermetyczny żargon urzędniczy na rzecz makiet, modeli trójwymiarowych oraz wizualizacji, które są czytelne dla każdego.
- Państwo jako mecenas, nie łowca najniższej ceny
Kryterium najniższej ceny w zamówieniach publicznych niszczy przestrzeń. Państwo musi pełnić funkcję mecenasa, wybierając projekty na podstawie jakości i kosztów całego cyklu życia obiektu, najlepiej poprzez transparentne, dwuetapowe konkursy architektoniczne. Warunkiem zachowania jakości jest też niezależność projektanta od wykonawcy budowlanego.
- Architekt miasta „bezpiecznikiem” jakości życia
Dokument wzywa do systemowego wzmocnienia roli architektów urbanistów w strukturach samorządowych (przywrócenie silnej roli architektów miast i gmin). Postuluje również dialog z prawnikami, aby w wyrokach sądów prymat prawa własności zaczął być równoważony przez pojęcia dobra wspólnego i ładu przestrzennego.
Podsumowanie: Karta Warszawska 2026 to propozycja nowej umowy społecznej. Jej sygnatariusze chcą, aby ochrona jakości przestrzeni i krajobrazu stała się integralną częścią najważniejszych aktów prawnych państwa, z Konstytucją RP włącznie.
Archiwum: SARP
