KONGRES I POLITYKA
Panelom dyskusyjnym Kongresu Architektury Polskiej w Warszawie będą towarzyszyć wystawy, projekcje i spotkania na terenie całego kraju. Członków Rady Programowej wydarzenia pytamy o oczekiwania wobec tej wielkiej inicjatywy.
PAWEŁ KALIŃSKI
Redaktor miesięcznika „Builder”
Kongres Architektury Polskiej jest wspólnym przedsięwzięciem całego środowiska architektonicznego, reprezentowanego przez Izbę Architektów RP, Stowarzyszenie Architektów Polskich oraz Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki. Debaty i wydarzenia towarzyszące mają szansę znaleźć oddźwięk w Polityce Architektonicznej Państwa. Prace nad dokumentem, który kompleksowo ujmie oficjalne kierunki rozwoju architektury i jakości przestrzeni publicznej, rozpoczęto po raz kolejny jesienią. Temat zainicjowano w 2007 roku, pora już na pomyślny finał.
prof. dr hab. arch. EWA KURYŁOWICZ
Członek Zarządu pracowni Kuryłowicz + Architekci (d. Kuryłowicz & Associates),
Przewodnicząca Rady Fundacji im. Stefana Kuryłowicza,
em. prof. WA PW.
Kontekstem Kongresu Architektury Polskiej są prace nad polityką architektoniczną – dokumentem, którego w Polsce wciąż brakuje. Debaty w dniach 14–15 maja przypomną, że architektura wpływa na jakość przestrzeni i życie społeczne. Tymczasem zawód architekta mierzy się dziś z niskim prestiżem i spadającymi zarobkami, a sam architekt często sprowadzany jest do roli konsultanta estetyki, choć przecież odpowiada za projekty wielobranżowe. Kongres ma wskazać, kim architekt naprawdę jest – liderem, koordynatorem i integratorem procesów, który widzi całość i potrafi reagować na wyzwania związane ze zrównoważonym rozwojem, ekologią oraz nowymi technologiami. Obrady w Warszawie i innych miastach pokażą, że architekci są obecni, działają dla społeczeństwa i razem z nim. Szczególną uwagę poświęcimy mieszkalnictwu, małym miastom, ładowi przestrzennemu, edukacji i zrównoważonemu rozwojowi – tematom kluczowym dla przyszłości polskiej przestrzeni.
dr inż. arch. JERZY GROCHULSKI
Wiceprezes Międzynarodowej Unii Architektów
Architektura stoi dziś przed wieloma wyzwaniami – nie tylko projektowymi, ale także społecznymi i ekologicznymi. Najważniejsze jest odbudowanie roli architektów w życiu publicznym i działaniu dla dobra wspólnego, z poszanowaniem energii, zasobów i dziedzictwa. Kongres Architektury Polskiej ma dwa kluczowe cele: wypracowanie polityki architektonicznej państwa, przełamującej podziały resortowe i zrozumiałej dla społeczeństwa, oraz uświadamianie, że jakość przestrzeni bezpośrednio wpływa na życie codzienne. Debaty w Warszawie i innych miastach mają pokazać, że architekci są liderami procesów, koordynatorami działań i kreatorami wartości w przestrzeni. Kongres to szansa, by wzmocnić znaczenie zawodu, zwiększyć świadomość obywateli i wprowadzić trwałe zmiany w polskiej przestrzeni publicznej.
prof. dr hab. inż. arch. MAGDALENA KOZIEŃ-WOŹNIAK
Architekt, Kozien Architekci,
dziekan Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej
Problemy współczesności wymagają nie tylko określenia stanowiska środowiska architektów, lecz także wypracowania nowych ram działania. Zmiany klimatyczne, przemiany cywilizacyjne i napięcia geopolityczne sprawiają, że architektura i urbanistyka stają się głównymi narzędziami budowania bezpiecznej, zrównoważonej i odpornej przyszłości. Coraz częstsze katastrofy naturalne i migracje wpływają na myślenie o przestrzeni, a rosnąca potrzeba bezpieczeństwa wymusza rewizję praktyk projektowych. Zrównoważony rozwój przestaje być wyborem, stając się koniecznością. Architekci powinni pełnić funkcję nie tylko projektantów, ale także partnerów i ekspertów w procesach decyzyjnych, współtworząc strategie uwzględniające aspekty społeczne, kulturowe, środowiskowe i ekonomiczne. Istotną rolę odgrywa Kongres Architektury Polskiej, jako forum debaty i formułowania rekomendacji dla polityk publicznych sprzyjające poprawie jakości przestrzeni i wzmacnianiu roli architektury jako dobra publicznego.
BOHDAN BIŚ LISOWSKI
Przewodniczący Polskiej Rady Architektury,
Koordynator Zespołu doradczego przy MRiT
ds. opracowania Polityki Architektonicznej Państwa
Kongres Architektury Polskiej musi mieć charakter ogólnospołeczny, a nie branżowy. Punktem wyjścia powinna być diagnoza stanu przestrzeni w Polsce: chaosu, suburbanizacji, struktury osadniczej i dostępności usług. Kluczowe są pytania o rolę państwa jako inwestora, jakość architektury publicznej oraz o to, czy istnieje realny system planowania, czy są to jedynie procedury. Kolejne obszary wymagające uwagi to polityka mieszkaniowa jako infrastruktura społeczna, ekonomia architektury oraz transformacja klimatyczna, w tym efektywność energetyczna i adaptacja do zmian klimatu. Ważne wątki to także dziedzictwo jako zasób rozwojowy, problemy małych miast oraz edukacja architektoniczna. Niezbędna jest również dyskusja o instytucji architekta miasta. Rezultaty prac powinny znaleźć wyraz w przyjętym manifeście, a następnie w realnym włączeniu administracji publicznej w działania na rzecz jakości przestrzeni. Kongres organizowany raz na kilkanaście lat powinien odpowiadać na pytanie: jak państwo zarządza jakością środowiska zbudowanego?
OLGIERD DZIEKOŃSKI
Architekt, urbanista, samorządowiec i polityk.
b. Sekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP
Architekturę polską współtworzą wszyscy mieszkańcy kraju. Nasze codzienne wybory realnie wpływają na kształt otoczenia, znaczenie mają też nasze decyzje o wyborze władz, zwłaszcza miejskich czy gminnych. Odpowiedzialność za jakość przestrzeni jest więc wspólna. Ale architektom przypada tu rola szczególna, powierzamy im realizację naszych potrzeb i wyobrażeń o lepszym miejscu do życia. Pojawia sięjednak pytanie, czy potrafią oni właściwie odczytać nasze oczekiwania – często nieuświadomione. W tym kontekście Kongres staje się przestrzenią spotkania i wzajemnego poznania. Uczestnictwow debatach to wyzwanie pogodzenia presji ekonomicznej z wartościami kultury miejsca. Najważniejsze jest, aby działać wspólnie, choć niekiedy trzeba powiedzieć „nie” brzydocie. Pozostawiajmy dobry, piękny znak naszego czasu, ślad przestrzeni, z którego nasi spadkobiercy będą dumni. Przepisy prawa, plany ogólne, miejscowe, normy i formalne standardy nie mogą nam przesłaniać wartości witruwiańskiej triady: trwałości, użyteczności, piękna. Niech temusłuży Kongres.
dr ADAM CZYŻEWSKI
Antropolog kultury, ASP Warszawa
Polskie miasta dojrzały do historycznych rozstrzygnięć, które we właściwy sobie sposób budują relacje pomiędzy ośrodkiem struktury a jej dopełnieniem – obszarem peryferyjnym. Rekompozycja odziedziczonych fragmentów zabudowy historycznej i układu urbanistycznego wymaga z jednej strony niezwykłej umiejętności utrwalania wszelkich stygmatów czasu, znamion konwencji, także przejawów niekonsekwencji i różnorodności stylotwórczej, zaś z drugiej strony domaga się talentu i warsztatu projektowego, a także wiedzy, intuicji oraz nieprzeciętnej zdolności przewidywania procesów społecznych i gospodarczych. Wymagać będzie także sztuki i wiedzy o procesach życiowych. Krótko mówiąc – wiedzy ekologicznej. I tak jak „rekompozycja” stanowi przede wszystkim inicjację, otwarcie ważnych procesów miastotwórczych, tak „konsolidacja” będzie oznaczać ich fazę dojrzałą. Jej celem musi być uzyskanie formy, która wpisze się w aktualne aspiracje i ambicje mieszkańców miast. W tych obszarach lokuję swoje największe oczekiwania i nadzieje związane z Kongresem Architektury Polskiej.
dr hab. inż. arch. EWA PRUSZEWICZ–SIPIŃSKA
Główny Projektant Pracowni Architektonicznej Ewy i Stanisława Sipińskich,
nauczyciel akademicki Wydziału Architektury Politechniki Poznańskiej
Triada Witruwiusza – firmitas, utilitas, venustas – niezmiennie definiuje dobrą architekturę. Współcześnie jednak projekt architektoniczny polega na zarządzaniu procesem zorientowanym na konkretny cel: interdyscyplinarne rozwiązanie problemu. Wzrasta więc zakres obowiązków i odpowiedzialności architekta, od kreacji, przez koordynację zespołów projektowych, po realizację. Do projektu implementuje się wyniki badań wielu dziedzin i dyscyplin naukowych, wykorzystując również AI. Coraz częściej mówimy zatem nie tyle o interdyscyplinarności, ile o transdyscyplinarności, która przekracza granice dziedzin naukowych i łączy je w nowe podejście projektowe. Celem Kongresu Architektury Polskiej 2026 jest prezentacja współczesnej roli i odpowiedzialności architekta za tworzenie przestrzeni jako wartości publicznej. Nasz zawód wymaga odważnego głosu w życiu społecznym, obecności w organizacji przestrzeni życia codziennego i rozwoju w formule transdyscyplinarnej, bo tylko ona pozwala sprawnie reagować na wyzwania współczesności. Niezbędna jest tu spójna legislacja określająca jakość zagospodarowania przestrzeni. Liczę, że stanie się ona pokłosiem kongresowych debat.
